Cận cảnh các thanh thép vằn xếp song song, trên thân có chữ và ký hiệu dập nổi

Kiểm tra chất lượng thép xây dựng khi xe hàng vào công trình chỉ cần ba việc: đối chiếu giấy tờ với nhãn trên bó, soi ngoại quan từng thanh, rồi cân thử một đoạn mẫu so với khối lượng lý thuyết. Ba việc này loại được phần lớn hàng sai mác hoặc hụt cân trước khi thép vào cốp pha. Lô nào còn nghi ngờ thì lấy mẫu gửi phòng thí nghiệm, theo các bước dưới đây. Nếu cần chọn kỹ hơn, mời xem Bảo quản thép xây dựng ngoài.

1. Nhận thép xây dựng tại công trình cần kiểm những gì?

Nhận hàng là cửa chặn đầu tiên. Thép đã nằm trong bê tông thì không kiểm lại được nếu không đục phá, nên sai lệch về mác, đường kính hay khối lượng phải bị bắt ngay tại bãi. Tại bãi, việc kiểm gói trong ba nhóm: giấy tờ cùng nhãn mác, ngoại quan, và khối lượng. Nhóm thứ tư, thử cơ lý, chỉ làm ở phòng thí nghiệm khi có nghi ngờ hoặc khi thiết kế đòi hỏi.

Tóm tắt nhanh

  • Mác, đường kính và số lô trên nhãn bó phải khớp chứng chỉ chất lượng và phiếu giao hàng.
  • Thép vằn phải có chữ dập nổi rõ trên thân; gỉ vảy, nứt, cong gập là loại.
  • Cân một đoạn mẫu rồi so với kg/m lý thuyết ở bảng bên dưới.
  • Nghi ngờ thì lấy mẫu có người chứng kiến, gửi thử kéo và thử uốn.
  • Mọi kết quả ghi vào biên bản có chữ ký hai bên.

Người nhận hàng nên cầm sẵn bản vẽ thiết kế: kỹ sư hiện trường, chỉ huy trưởng hoặc giám sát bên chủ nhà. Chủ nhà tự xây thì nhờ thợ cả đứng cùng, vì ai cũng cần biết mác thép và đường kính ghi trên bản vẽ trước khi xe dỡ hàng.

2. Quy trình 6 bước kiểm tra thép khi xe hàng tới công trình

  1. Xin giấy tờ trước khi dỡ hàng: chứng chỉ chất lượng của lô, phiếu giao hàng, hóa đơn; đối chiếu tên hàng, mác, đường kính và số lượng với đơn đặt.
  2. Đọc nhãn trên từng bó: tên nhà máy, mác thép, đường kính, số lô, khối lượng bó; so với giấy tờ ở bước 1.
  3. Soi ngoại quan các thanh ở nhiều bó khác nhau: chữ dập nổi, gân, gỉ, nứt, độ thẳng.
  4. Cân và đo mẫu: cắt đoạn mẫu, đo chiều dài thật, cân, tính kg/m rồi so với bảng khối lượng lý thuyết.
  5. Lấy mẫu thí nghiệm khi giấy tờ thiếu hoặc kết quả ở các bước trước có điểm lạ.
  6. Lập biên bản nhận hàng: ghi kết quả từng bước, ký đủ các bên, nhận hay không nhận ghi rõ.
Sơ đồ sáu bước kiểm tra thép khi xe hàng tới công trình, từ xin giấy tờ đến lập biên bản
Sáu bước đi từ việc chỉ cần đọc đến việc phải chờ phòng thí nghiệm.

Thứ tự đi từ việc rẻ đến việc tốn kém. Giấy tờ và nhãn chỉ cần đọc, cân mẫu cần dụng cụ, còn thí nghiệm phải chờ kết quả từ phòng thí nghiệm. Hàng sai ở bước đầu thì dừng ngay, không cần làm tiếp các bước sau.

3. Giấy tờ và nhãn mác cho biết gì về mác thép?

Thép cốt bê tông sản xuất trong nước theo TCVN 1651-1:2018 (thép thanh tròn trơn) và TCVN 1651-2:2018 (thép thanh vằn). Tên mác gồm chữ CB, một con số, rồi chữ T hoặc V. Con số là giới hạn chảy tối thiểu tính bằng megapascal; chữ T là thép trơn, chữ V là thép vằn.

Mác Bề mặt Hay gặp ở
CB240-T, CB300-T Tròn trơn Thép cuộn, cốt đai, thép cấu tạo
CB300-V Có gân Cốt chịu lực kết cấu nhỏ
CB400-V Có gân Cốt chịu lực dầm, cột, sàn
CB500-V Có gân Kết cấu chịu tải lớn, theo thiết kế

Nguồn: TCVN 1651-1:2018 và TCVN 1651-2:2018; cột «Hay gặp ở» chỉ để định hướng, mác dùng cho từng cấu kiện lấy theo bản vẽ thiết kế.

Thép nhập khẩu thường ghi mác theo tiêu chuẩn nước xuất xứ, ví dụ SD390 theo tiêu chuẩn Nhật hoặc Gr60 theo tiêu chuẩn Mỹ. Loại này chỉ dùng khi thiết kế cho phép và giám sát xác nhận mác tương đương. Cách chọn mác, thương hiệu và chứng chỉ trước khi đặt hàng có trong bài cách chọn thép xây nhà.

  • Chứng chỉ chất lượng: nhà máy cấp theo lô, ghi mác, đường kính, số lô và kết quả thử kéo, thử uốn.
  • Chứng nhận hợp quy: yêu cầu khi loại thép thuộc diện bắt buộc theo quy định hiện hành.
  • Phiếu giao hàng: tên hàng, chủng loại, số bó, khối lượng, biển số xe.
  • Hóa đơn, kèm chứng nhận xuất xứ và tờ khai với hàng nhập khẩu.

Giấy tờ đúng chưa chứng minh thép đúng, nhưng thép đúng mà thiếu giấy tờ thì không nghiệm thu được. Cần cả hai, và số lô trên hai bên phải khớp nhau.

Chữ in trên tem bó dễ làm giả hơn chữ dập nổi trên thân thanh thép, nên đọc cả hai rồi so với nhau. Tem ghi một mác, thân thanh dập một mác khác là dấu hiệu dừng nhận hàng để hỏi lại.

4. Kiểm tra ngoại quan: thanh thép nào phải loại ngay?

Ngoại quan kiểm bằng mắt và tay, mất ít thời gian nhất mà bắt được nhiều lỗi nhất. Rút ngẫu nhiên thanh ở nhiều bó khác nhau, không chỉ nhìn các thanh nằm ngoài cùng của bó trên.

  • Chữ dập nổi: nhà máy lớn thường dập logo hãng, mác và đường kính cách quãng trên thân; chữ mờ, lệch hoặc không có thì phải hỏi lại.
  • Gân: gân dọc và gân ngang đều, liền nét, không bị mòn phẳng.
  • Tiết diện: tròn đều, không méo, không bẹp.
  • Bề mặt: không nứt, không vết gấp, không rỗ sâu, không bong vảy từng mảng.
  • Độ thẳng: cong nhẹ do bó buộc và vận chuyển thì nắn được; gập góc hoặc xoắn là loại.
Gỉ nhẹ và gỉ nặng khác nhauLớp gỉ mỏng màu nâu đỏ, lau bằng giẻ hoặc chải bằng bàn chải thép là sạch, thường chấp nhận được. Gỉ bong thành vảy, để lại vết rỗ trên thân là thép đã mất tiết diện: để riêng, cân kiểm tra và hỏi giám sát trước khi dùng.
Sơ đồ đoạn thanh thép vằn chỉ vị trí gân ngang, gân dọc và vùng chữ dập nổi trên thân
Ba chỗ cần soi trên thân thanh thép vằn: gân ngang, gân dọc và vùng chữ dập nổi.

5. Cân khối lượng: làm sao biết thép có bị hụt cân?

Thước kẹp không cứu được thép vằn. Đo qua đỉnh gân cho số lớn hơn đường kính danh nghĩa, vì đường kính danh nghĩa là đường kính của thanh tròn trơn có cùng khối lượng trên mét dài. Vì vậy, thép vằn kiểm bằng cân. Thép cuộn trơn thì khác: tiết diện tròn, thước kẹp đo thẳng được.

  1. Chọn mẫu ngẫu nhiên ở vài bó khác nhau, không chọn thanh đẹp nhất.
  2. Cắt một đoạn, cắt phẳng đầu, rồi đo chiều dài thật bằng thước thép.
  3. Cân đoạn mẫu bằng cân điện tử đủ nhạy, ghi khối lượng ngay.
  4. Chia khối lượng cho chiều dài để ra kg/m, rồi so với bảng dưới.
  5. Ghi kết quả vào biên bản; chênh quá dung sai thì chuyển sang lấy mẫu thí nghiệm.
Đường kính danh nghĩa (mm) Khối lượng lý thuyết (kg/m)
10 0,62
12 0,89
14 1,21
16 1,58
18 2,00
20 2,47
22 2,99
25 3,86

Nguồn: tính theo công thức khối lượng lý thuyết của thép tròn (đường kính × đường kính × 0,00617), tính ngày 19/11/2026.

Ví dụ tínhThép phi 16: 16 × 16 × 0,00617 ≈ 1,58 kg/m. Đoạn mẫu cân ra thấp hơn mức này nhiều hơn dung sai của tiêu chuẩn thì lô thép bị hụt cân.
Biểu đồ cột khối lượng lý thuyết kg/m của thép tròn theo đường kính từ 10 đến 25 mm
Cột vàng là thép phi 16, ví dụ tính trong bài.

Dung sai khối lượng trên mét dài do tiêu chuẩn của đúng loại thép quy định và khác nhau theo đường kính, nên tra tiêu chuẩn đang áp dụng thay vì dùng một con số chung. Thép thường mua bán theo khối lượng cân thực tế. Hai bên nên thỏa thuận từ đầu: tính theo cân thực tế hay theo khối lượng lý thuyết, để khỏi tranh cãi lúc đối chiếu phiếu giao.

6. Khi nào phải lấy mẫu thí nghiệm, và lấy thế nào?

Thử cơ lý trả lời câu hỏi mà mắt và cân không trả lời được: thép có đúng mác không. Thử kéo cho giới hạn chảy, giới hạn bền và độ giãn dài (phương pháp theo TCVN 197-1); thử uốn cho biết thép có nứt khi uốn nguội không (TCVN 198). Nên lấy mẫu trong các trường hợp sau:

  • Có yêu cầu từ trước: bản vẽ thiết kế hoặc giám sát đòi thí nghiệm đầu vào cho lô thép.
  • Giấy tờ thiếu hoặc lệch: không có chứng chỉ, số lô không khớp nhãn.
  • Dấu hiệu lạ: ngoại quan xấu hoặc cân ra nhẹ hơn rõ rệt.
  • Nguồn không rõ: thép nhập khẩu, thép trôi nổi, không biết nhà máy.

Mẫu phải lấy ngẫu nhiên, có đại diện hai bên chứng kiến, đánh dấu, niêm phong và ghi số lô. Gửi tới phòng thí nghiệm chuyên ngành xây dựng đã được công nhận (mã LAS-XD), không gửi nơi không có tư cách pháp lý ra kết quả. Trong lúc chờ, lô nghi ngờ để riêng, gắn nhãn, chưa đưa vào gia công.

Cắt uốn xong mới phát hiện sai mác thì mất cả vật liệu lẫn công gia công. Chờ kết quả thí nghiệm rẻ hơn chữa hậu quả.

7. Làm sao phân biệt thép thật và thép nhái nhãn?

Không có cách nhìn bằng mắt nào chắc chắn tuyệt đối. Mắt thường bắt được hàng nhái thô; hàng nhái tinh vi chỉ lộ ở thí nghiệm. Bảng dưới gom các dấu hiệu đáng đối chiếu nhất.

Dấu hiệu Hàng đạt thường thấy Nên nghi ngờ khi
Chữ dập nổi Sắc nét, đều, cách quãng Mờ, lệch, tên gần giống hãng lớn
Nhãn bó Đủ mác, đường kính, số lô Thiếu thông tin, số lô lệch chứng chỉ
Gân Đồng đều, liền nét Mòn, thấp, đứt đoạn
Khối lượng Sát kg/m lý thuyết Nhẹ hơn rõ rệt
Nguồn hàng Đại lý rõ ràng, có hóa đơn Giá rẻ bất thường, không chứng từ

Nguồn: tổng hợp theo các tiêu chí nghiệm thu vật liệu đầu vào thông dụng, cập nhật 19/11/2026.

Cách giảm rủi ro hiệu quả nhất là mua qua đại lý có tên tuổi, giữ hóa đơn cùng chứng chỉ của lô. Lô lớn hoặc cấu kiện quan trọng thì hỏi trực tiếp hãng sản xuất để xác nhận lô hàng trước khi nhận.

8. Lập biên bản và xử lý lô hàng không đạt thế nào?

Biên bản là chứng cứ duy nhất khi có tranh chấp về sau. Ghi đủ ngày giờ, tên nhà cung cấp, biển số xe, số lô, mác, đường kính, số lượng, khối lượng cân, kết quả ngoại quan, kèm ảnh chụp bó hàng và nhãn. Đại diện bên giao, bên nhận và giám sát cùng ký.

  • Chưa dỡ chung: lô nghi ngờ để khu riêng, không lẫn với thép đã đạt.
  • Chụp và niêm phong mẫu: giữ làm chứng cứ.
  • Ghi rõ kết luận: không nhận, hoặc nhận có điều kiện chờ kết quả thí nghiệm.
  • Yêu cầu đổi hoặc trả theo hợp đồng mua bán.

9. Câu hỏi thường gặp

Thép gỉ nhẹ có dùng được không?

Gỉ bề mặt mỏng, lau hoặc chải là sạch thì thường chấp nhận được. Gỉ bong vảy, để lại rỗ trên thân thì thép đã hao tiết diện; cân lại và hỏi giám sát trước khi dùng.

Thước kẹp có đo được đường kính thép vằn không?

Đo được nhưng số đo không phải đường kính danh nghĩa, vì thước ăn qua đỉnh gân. Thép vằn kiểm bằng cách cân đoạn mẫu rồi so với kg/m lý thuyết. Thép cuộn trơn mới đo thẳng bằng thước kẹp.

Mua ít thép xây nhà nhỏ có cần thí nghiệm không?

Theo yêu cầu của bản vẽ thiết kế và giám sát. Tối thiểu vẫn đối chiếu giấy tờ, nhãn, ngoại quan và cân mẫu. Lô còn nghi ngờ thì thí nghiệm, chi phí nhỏ hơn nhiều so với rủi ro cho kết cấu.

Có chứng chỉ chất lượng là đủ nghiệm thu chưa?

Chưa. Chứng chỉ phải khớp số lô và mác trên nhãn bó, thân thanh thép phải đúng ngoại quan, khối lượng nằm trong dung sai. Một trong các điều kiện lệch thì kiểm tiếp, không nhận.

Cân hụt bao nhiêu thì từ chối nhận?

Theo dung sai khối lượng trên mét dài của tiêu chuẩn áp dụng cho loại thép đó. Dung sai khác nhau theo đường kính, nên tra đúng tiêu chuẩn thay vì dùng một con số chung.

Đọc tiếp: cách chọn thép xây nhà theo mác, thương hiệu và chứng chỉ; thép I là gì, quy cách và tiêu chuẩn.

Cập nhật 19/11/2026 bởi satthepxaydung.xyz.

Gọi ngay