Mặt cắt thép hình U dựng khối, ghi ký hiệu kích thước h, b, d, t theo bản vẽ quy cách

Thép hình U là loại thép cán nóng có mặt cắt chữ U, gồm một bụng phẳng và hai cánh vuông góc ở cùng một phía. Một cỡ được gọi bằng bốn thông số: chiều cao, bề rộng cánh, độ dày bụng và độ dày cánh. Cùng tên U100 mà dày mỏng khác nhau thì nặng nhẹ khác nhau. Dưới đây là cách đọc ký hiệu, bảng trọng lượng tính theo công thức và những việc thép U làm tốt.

Tóm tắt nhanh

  • Thép U cán nóng được quy định trong TCVN 7571-11:2019, biên soạn trên cơ sở JIS G 3192:2014.
  • Ký hiệu U100x50x5x7,5 đọc theo thứ tự: cao, rộng cánh, dày bụng, dày cánh.
  • Trọng lượng mỗi mét tính được từ bốn thông số, không cần nhớ bảng.
  • U chịu uốn tốt theo phương bụng đứng, nhưng dễ xoắn nếu tải đặt lệch.

1. Thép hình U là gì và khác thép C, thép I ra sao?

Theo tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7571-11:2019, thép hình chữ U là sản phẩm cán nóng từ phôi thép, dùng làm kết cấu thông thường, kết cấu hàn hoặc kết cấu xây dựng. Bộ tiêu chuẩn này gọi chung hình dạng là «U section», và bản cũ của nó từng đặt tên là thép chữ C. Vì vậy trên giấy tờ kỹ thuật, U và C có thể là một.

Ngoài thị trường thì khác. Người bán hay dùng chữ «thép C» cho loại gấp nguội từ thép tấm hoặc thép cuộn, thành mỏng, có thêm gờ gấp mép, thường làm xà gồ mái. Thép U cán nóng không có gờ, thành dày hơn và cứng hơn ở cùng chiều cao.

Loại thép hình Mặt cắt Hay dùng làm
Thép U Bụng phẳng, hai cánh cùng phía Dầm phụ, giằng, khung xe, bệ đỡ
Thép I Hai cánh hẹp hai bên bụng Dầm chính chịu uốn
Thép H Cánh rộng, gần bằng chiều cao Cột, dầm chịu nén và uốn
Thép V Hai cánh vuông góc Giằng, khung giàn, nẹp góc
Thép C gấp nguội Giống U, thành mỏng, có gờ mép Xà gồ mái

Nguồn: tổng hợp từ bộ TCVN 7571 về thép hình cán nóng và cách gọi phổ biến trên thị trường, đọc ngày 20/11/2026.

Muốn xem riêng từng loại, bạn có thể đọc thêm thép I là gì, quy cách và tiêu chuẩn hoặc thép V và cách chọn.

2. Cách đọc ký hiệu và các thông số quy cách của thép U

Sơ đồ mặt cắt thép hình U có chú thích chiều cao h, bề rộng cánh b, độ dày bụng t1, độ dày cánh t2 và bán kính góc lượn r
Ví dụ với ký hiệu U100x50x5x7,5; các đại lượng theo TCVN 7571-11:2019.

Ký hiệu thường gặp nhất có dạng U100x50x5x7,5. Bốn số đi theo một thứ tự cố định và đều tính bằng milimét, chữ U ở đầu chỉ loại mặt cắt. Tiêu chuẩn mô tả mặt cắt bằng năm đại lượng, bảng dưới giải thích từng đại lượng ảnh hưởng gì đến thanh thép.

Đại lượng Ý nghĩa Ảnh hưởng
h Chiều cao mặt cắt Quyết định khả năng chịu uốn
b Bề rộng cánh Độ ổn định, chỗ bắt bu lông
t1 Độ dày bụng Khả năng chịu cắt, trọng lượng
t2 Độ dày cánh Độ cứng, trọng lượng
r Bán kính góc lượn Độ bền chỗ bụng nối cánh

Nguồn: TCVN 7571-11:2019, mục thuật ngữ và ký hiệu, đọc ngày 20/11/2026.

Với loại dùng làm kết cấu, ký hiệu mác thép gồm ba phần: USGS (kết cấu thông thường), USWS (kết cấu hàn) hoặc USBS (kết cấu xây dựng), con số giới hạn bền kéo nhỏ nhất, rồi chữ A, B, C để phân loại. Trên thị trường bạn còn gặp các mác theo tiêu chuẩn nước ngoài như SS400, Q235B, A36 hay CT3.

Hai thanh cùng ký hiệu U100 vẫn có thể nặng nhẹ khác nhau, vì trọng lượng do độ dày bụng và cánh quyết định, không riêng chiều cao.

3. Bảng quy cách và trọng lượng thép U cỡ thường gặp

Biểu đồ cột ngang trọng lượng gần đúng theo kg/m của tám cỡ thép hình U, từ U100x50x5x7,5 đến U380x100x10,5x16
Trọng lượng tính theo công thức ở mục 4, là số gần đúng, chưa phải barem nhà máy.

Bảng dưới liệt kê tám cỡ thép U cán nóng hay gặp. Trọng lượng ở cột giữa không chép từ catalogue mà tính bằng công thức ở mục 4, nên là con số gần đúng. Kết quả thường thấp hơn barem nhà máy một chút vì công thức bỏ qua bán kính góc lượn.

Ký hiệu (cao x rộng x dày bụng x dày cánh) Trọng lượng gần đúng (kg/m) Hay gặp trong
U100x50x5x7,5 9,22 Giá đỡ, khung phụ nhẹ
U125x65x6x8 13,30 Khung bệ máy, giằng
U150x75x6,5×10 18,41 Dầm phụ, khung kệ
U180x75x7x10,5 21,10 Dầm phụ, cầu thang
U200x80x7,5×11 24,30 Dầm sàn, khung xe
U250x90x9x13 34,19 Dầm nhà xưởng nhỏ
U300x90x9x13 37,73 Dầm khẩu độ lớn hơn
U380x100x10,5×16 53,80 Kết cấu nặng, dầm đỡ lớn

Trọng lượng tính theo công thức ở mục 4 với khối lượng riêng của thép, ngày 20/11/2026; các cỡ lấy theo quy cách phổ biến của dòng thép U cán nóng. Khối lượng giao nhận lấy theo barem hoặc phiếu cân của nhà máy.

Chưa phải barem nhà máyBảng này giúp bạn ước lượng khối lượng để dự toán và đối chiếu. Khi chốt đơn, hãy lấy trọng lượng theo catalogue của đúng nhà máy, vì mỗi xưởng cán có thể lệch nhỏ ở độ dày thực tế.

Bảng chỉ có tám cỡ, còn thị trường có nhiều cỡ hơn, kể cả loại dập mỏng cùng tên U100 nhưng nhẹ hơn hẳn loại cán nóng. Để tra thêm thép tròn, thép vằn, xem bảng tra trọng lượng thép xây dựng.

4. Cách tính trọng lượng thép U bằng công thức

Mặt cắt chữ U gồm một tấm bụng và hai tấm cánh. Bạn coi mỗi tấm là một thanh dẹt rồi cộng trọng lượng lại, làm theo từng bước dưới đây.

  1. Đọc đủ bốn thông số từ ký hiệu: cao, rộng cánh, dày bụng, dày cánh.
  2. Tính phần bụng: chiều cao nhân độ dày bụng nhân 0,00785, ra kg trên mét.
  3. Tính hai cánh: lấy bề rộng cánh trừ độ dày bụng, nhân đôi, nhân độ dày cánh, nhân 0,00785.
  4. Cộng hai phần để có trọng lượng gần đúng của một mét thép U.
  5. Nhân với số mét cần mua để ra khối lượng cả lô.
Ví dụ tínhVới U100x50x5x7,5, phần bụng coi như thanh dẹt rộng 100 mm, dày 5 mm, nặng 3,93 kg/m. Hai cánh gộp lại thành thanh dẹt rộng 90 mm, dày 7,5 mm, nặng 5,30 kg/m. Cộng hai phần, tính trên số chưa làm tròn, được khoảng 9,22 kg/m, khớp với dòng đầu của bảng ở mục 3.

Hệ số 0,00785 là khối lượng riêng của thép đã quy đổi để ra kg trên mét khi kích thước tính bằng milimét. Cùng cách này còn dùng được cho thép dẹt và thép tấm.

5. Thép hình U dùng vào việc gì?

Khung bệ máy trong xưởng cơ khí làm từ thép hình U, mặt bụng phẳng bắt bu lông với tấm nối
Thép U làm khung bệ máy: mặt bụng phẳng giúp bắt bu lông và hàn nối dễ.

Mặt bụng phẳng giúp thép U dễ bắt bu lông, dễ hàn nối và dễ ghép với tấm khác. Đó là lý do loại thép này có mặt ở nhiều chỗ mà dầm chữ I lớn là quá dư.

  • Dầm phụ và giằng: đỡ sàn, mái, nối các khung chính trong nhà xưởng, kho.
  • Khung gầm: dầm dọc cho xe tải, rơ moóc, máy móc di động.
  • Bệ và giá đỡ: bệ máy, giá kệ chịu tải, khung đỡ bồn.
  • Cầu thang, lan can, cổng: làm dầm bên, khung chịu lực.
  • Ghép đôi: hai thanh U úp vào nhau thành tiết diện hộp, cứng hơn nhiều so với một thanh đơn.

Có một điều nên nhớ khi thiết kế: tâm uốn của mặt cắt chữ U nằm ngoài bụng, về phía ngược với hai cánh. Lực đặt lệch khỏi tâm này làm thanh bị xoắn. Vì vậy những chỗ tải lệch tâm thường dùng hai thanh U ghép lưng nhau hoặc thêm giằng chống xoắn.

Phần kết cấu cốt thép bê tông dùng nhóm hàng khác, bạn có thể xem thép thanh vằn và cách đọc mác thép CB300, CB400, CB500.

6. Chọn và kiểm thép U trước khi nhận hàng cần chú ý gì?

Thép U cùng tên nhưng khác xuất xứ có thể khác nhau ở độ dày thực. Bốn việc dưới đây giúp bạn tránh nhận nhầm hàng.

  • Hỏi đủ bốn thông số, không chỉ nói «U100»: loại gia công mỏng và loại cán nóng cùng tên nhưng khác trọng lượng rất xa.
  • Xin chứng chỉ chất lượng ghi mác thép và tiêu chuẩn sản xuất, đối chiếu với bản thiết kế.
  • Đo độ dày bụng và cánh bằng thước kẹp ở vài thanh, đối chiếu với quy cách đặt hàng.
  • Nhìn bề mặt: không nứt, không cong vênh quá mức, vảy cán không bong thành mảng lớn.
Ngoài trời cần chống gỉThép U để ngoài trời hoặc nơi ẩm nên sơn lót chống gỉ hoặc chọn loại mạ kẽm nhúng nóng. Chỗ hàn cắt phải được xử lý lại lớp bảo vệ, vì đó là nơi gỉ bắt đầu.

Giá thép U thay đổi theo mác thép, độ dày và thời điểm nên bài này không in số cụ thể; muốn có giá hãy hỏi nhà cung cấp kèm đủ quy cách và khối lượng cần mua.

7. Câu hỏi thường gặp

Thép U và thép C có giống nhau không?

Về mặt tiêu chuẩn, mặt cắt chữ U và chữ C được coi là một hình dạng. Ngoài thị trường, «thép C» thường chỉ loại gấp nguội thành mỏng có gờ mép làm xà gồ. Muốn chắc, bạn hỏi rõ loại cán nóng hay gấp nguội và xin bản vẽ mặt cắt.

Ký hiệu U100x50x5x7,5 đọc như thế nào?

Chữ U chỉ loại mặt cắt. Bốn số theo sau lần lượt là chiều cao, bề rộng cánh, độ dày bụng và độ dày cánh, đều tính bằng milimét. Bạn nên ghi đủ cả bốn số khi đặt hàng để tránh nhầm với loại khác.

Thép U100 nặng bao nhiêu một mét?

Không có một con số chung cho tên gọi U100. Với cỡ U100x50x5x7,5, công thức cho khoảng 9,22 kg/m, barem nhà máy nhỉnh hơn một chút. Loại gia công mỏng hơn nhẹ hơn nhiều, nên hãy hỏi đủ độ dày bụng và cánh.

Thép U có dùng ngoài trời được không?

Được, nếu có lớp bảo vệ. Thép đen cần sơn lót chống gỉ và sơn phủ, hoặc chọn loại nhúng kẽm nóng. Ở vùng ẩm hay gần biển nên kiểm tra lớp sơn định kỳ và dặm lại chỗ trầy, chỗ hàn.

Mua thép U theo cây hay theo kg?

Tuỳ nhà cung cấp, có nơi chốt theo cây và trọng lượng ghi trên phiếu, có nơi tính theo kg cân thực tế. Bạn hỏi trước cách tính, chiều dài cây thực tế và dung sai trọng lượng để đối chiếu khi nhận hàng.

Đọc tiếp: thép cuộn xây dựng, quy cách phi 6, phi 8 và khi nào dùng.

Cập nhật 20/11/2026 bởi satthepxaydung.xyz.

Gọi ngay